امام على عليه السلام در اين باره مىفرمايد : « اگر قرار است عصبيّتى برقرار باشد اين عصبيّت در جهت كسب صفات عالى و انجام كارهاى شايسته و امور نيكو باشد . . . و تعصّب را در جهت حفظ حقوق همسايه ، وفاى به عهد و پيمان ، كسب صفات و فضايل انسانى و دورى از فساد داشته باشيد . « 1 » » آنچه در عصر جاهليت مورد تعصّب رؤساى قبايل و افراد قبيله بود منافع فردى و گروهى آنها بود و هيچ معيار و ملاكى غير آن ، پذيرفته نمىشد . نتيجه اين عصبيّت ناديده گرفتن حقوق ديگران و پذيرفته نشدن حق بوده است كه بسيارى از بدبختىهاى عصر جاهلى از اين باور غلط نشأت مىگرفت . تعصّب قبيله‌اى جامعه عصر جاهلى از آن جهت كه فاقد حكومت مركزى بود ، تنها راهى كه مىتوانست تا حدّى حقوق افراد و قبايل را تأمين كند ، انسجام درون گروهى و حميّت و تعصّب قبيله‌اى آنها بود . افراد با شنيدن فرياد استغاثه يكى از افراد قبيله خويش و يا قبيله هم پيمان ، به حمايت مىشتافتند و اين بدون در نظر گرفتن آن بود كه او ظالم است يا مظلوم . « 2 » داشتن روح عصبيّت براى بقاى حيات آن جامعه مفيد بود ، امّا وقتى اين روحيّه به جاى منطق و حق مىنشست مشكلات فراوانى را پديد مىآورد و انسانيّت آدمى را مخدوش مىساخت . احمد امين مىنويسد : « عرب در عصر جاهلى از شعور بالايى برخوردار نبود كه منافع امّت عرب را مدّ نظر بگيرد ، بلكه نهايت شعور و درك او دفاع از قبيله خودش بود . . . . عرب فقط قبيلهء خودش را مدح مىكرد و از او حمايت مىكرد و محاسن او را مىگفت

--> ( 1 ) - نهج‌البلاغه ، خطبهء 192 . ( 2 ) - المفصِّل فى تاريخ العرب قبل الاسلام ، ج 4 ، ص 402 ، عقدالفريد ، ج 1 ، ص 58 .